Waarom paddenstoelen geen planten zijn, en waarom dat uitmaakt voor je kweek

De meeste vragen die we krijgen over een kweekset die niets doet, komen neer op hetzelfde: mensen zetten hem in de zon, geven hem water als een plant en verwachten dat hij "groeit" zoals een plant dat doet. Dat werkt niet, en de reden is niet dat je iets fout doet maar dat je met het verkeerde model werkt. Een paddenstoel is geen plant. Hij staat op de stamboom van het leven dichter bij jou dan bij de tomaat naast hem op de vensterbank. Die kennis maakt kweken ineens logisch.

1. Een paddenstoel eet, hij doet geen fotosynthese

Een plant maakt zijn eigen voedsel uit licht, water en CO2. Een schimmel kan dat niet. Hij scheidt enzymen af die hout, stro of koffiedik buiten zijn lichaam verteren, en zuigt de opgeloste voedingsstoffen op. Hij eet dus, net als een dier, alleen aan de buitenkant. Wat dat betekent voor je kweek: het substraat is niet de "grond" waar de paddenstoel in staat, het is zijn eten. Een kweekblok is een maaltijd die langzaam opgegeten wordt, en als hij op is, is hij op. Vandaar dat elke vlucht kleiner wordt, zoals we in een eerder stuk uitlegden.

2. Hij ademt zuurstof in en CO2 uit

Planten nemen CO2 op en geven zuurstof af. Schimmels doen precies het omgekeerde, net als wij. Een kweekset in een afgesloten kast stikt daarom letterlijk in zijn eigen adem, en reageert met lange stelen en kleine hoedjes, zie dat verhaal. Frisse lucht is voor een paddenstoel wat licht is voor een plant: geen luxe, een levensvoorwaarde.

3. Licht is een signaal, geen voedsel

Omdat een schimmel niet van licht leeft, heeft hij er ook niet veel van nodig. Maar hij gebruikt het wel: als kompas. Licht vertelt de paddenstoel welke kant "buiten" is, waar hij zijn hoed moet openen en zijn sporen moet loslaten. Vandaar de tegenstrijdig klinkende regel: geen zon, wel daglicht. Een plek waar je een boek kunt lezen is genoeg. In volle zon droogt hij uit, in het donker weet hij niet waar hij heen moet.

4. De paddenstoel is niet het organisme, het mycelium is dat

Bij een plant is wat je ziet het organisme. Bij een schimmel is wat je ziet, de paddenstoel, alleen het vruchtlichaam: een tijdelijk orgaan om sporen te verspreiden, vergelijkbaar met een appel aan een boom. Het echte organisme is het mycelium, het witte netwerk dat door het hout of het substraat loopt en daar soms jaren leeft. Daarom kun je een stam die "niets doet" niet afschrijven door naar de buitenkant te kijken, en daarom betekent wit pluis op een kweekset niet dat er iets mis is maar dat het organisme gezond is. Zie is dit normaal.

5. Hij heeft geen huid en geen wortels

Een plant reguleert zijn vocht met wortels en een waslaag op het blad. Een paddenstoel heeft geen van beide. Hij neemt vocht op door zijn hele oppervlak en verliest het net zo makkelijk weer. Daarom sproei je een kweekset op het blok en op de lucht eromheen, niet in een bakje eronder, en daarom is een uitgedroogde stam niet te redden met een gietertje maar wel met een nacht onderdompelen. En daarom wordt een paddenstoel slap in de pan als hij nat is, en krokant als hij droog is, zie het wasverhaal.

Waarom staan schimmels dichter bij dieren?

Omdat ze zo'n miljard jaar geleden van dezelfde tak afsplitsten als de dieren, lang nadat de planten hun eigen weg waren gegaan. Schimmels bouwen hun celwanden van chitine, hetzelfde materiaal als het pantser van een kever, niet van cellulose zoals planten. Ze slaan energie op als glycogeen, net als wij, niet als zetmeel. En ze eten, ademen en zoeken. Wie dat eenmaal weet, ziet een kweekset niet meer als een plant in een pot, maar als een traag dier dat in zijn eten woont. Dat klinkt raar, maar het is het model dat klopt, en het is het model waarmee je nooit meer een blok naast de kachel in de zon zet.

De praktische samenvatting

Voer hem (substraat of vers hout), laat hem ademen (frisse lucht), geef hem een kompas (daglicht, geen zon), houd zijn huid nat (sproeien, onderdompelen) en beoordeel het organisme, niet het vruchtlichaam. Vijf regels, allemaal terug te voeren op het feit dat een paddenstoel geen plant is. Wie ze kent, hoeft de rest van dit blog eigenlijk niet meer te lezen. Maar dat mag natuurlijk wel.